Iemand die ziek is, maar er aan de buitenkant gezond uitziet, krijgt vaak te maken met onbegrip vanuit de (werk)omgeving. Maar hoe voelt het om onzichtbaar ziek te zijn? En wat kunnen collega’s, leidinggevenden en naasten doen om te helpen?
Onzichtbare ziektes komen vaker voor dan je denkt
Ongeveer één op de vijf Nederlanders krijgt in zijn of haar leven te maken met een ziekte of beperking. Veel van deze aandoeningen zijn echter niet zichtbaar voor de buitenwereld. Denk aan:
- reuma
- hartaandoeningen
- darmproblemen
- diabetes
- (niet-aangeboren) hersenaandoeningen
- chronische en levensbedreigende ziekten zoals kanker
Bij ongeveer 80% van deze aandoeningen is niet direct te zien waar iemand last van heeft. Dit betekent dat mensen met een onzichtbare ziekte vaak telkens opnieuw moeten uitleggen wat er aan de hand is. Dat kan enorm vermoeiend en emotioneel belastend zijn.
Sommige mensen kiezen er daarom voor om hun aandoening niet of slechts beperkt te delen. Ze vermijden sociale of werkgerelateerde activiteiten, wat kan leiden tot isolement en eenzaamheid. Bij minder bekende aandoeningen, zoals post-covidklachten of fibromyalgie, ontstaat soms zelfs het idee dat klachten “tussen de oren zitten”. Dat is pijnlijk en kan extra stress veroorzaken op het werk.
Hulpmiddelen die onzichtbare klachten zichtbaar maken
Soms zijn er hulpmiddelen die helpen om een onzichtbare ziekte toch herkenbaar te maken. Misschien heb je ze wel eens gezien: bordjes of symbolen zoals SH (slechthorend), medische armbanden of het roze lintje voor borstkanker.
Voor advies over praktische ondersteuning op het werk en hoe je samen met collega’s en leidinggevenden oplossingen kunt vinden, kun je bijvoorbeeld terecht bij Qudo Werkt.
Deze hulpmiddelen kunnen misverstanden voorkomen en maken het voor collega’s makkelijker om rekening te houden met iemands situatie. Ze helpen de persoon zelf ook, omdat niet steeds opnieuw alles uitgelegd hoeft te worden.
Tip: zie je zo’n hulpmiddel bij een collega? Ga het gesprek open en respectvol aan.
Het belang van een luisterend oor
Voor mensen met een onzichtbare ziekte of chronische aandoening is begrip vanuit de omgeving cruciaal. Dat geldt thuis, bij vrienden én op het werk.
Probeer niet alleen te kijken naar wat iemand niet meer kan, maar juist naar wat nog wél mogelijk is. Veel mensen met een chronische aandoening willen graag blijven deelnemen aan het werkproces, maar worden daarin beperkt door hun gezondheid. Een luisterend oor, erkenning en empathie kunnen dan al een groot verschil maken.
Ziekte uitleggen op het werk: zo pak je het aan
Op de werkvloer kan openheid helpen om begrip te creëren voor eventuele afwezigheid, verminderde belastbaarheid of aanpassingen. Je kunt ervoor kiezen om:
- individueel met collega’s te praten
- iets te delen tijdens een pauze of teamoverleg
- een filmpje, schema of voorbeeld te gebruiken om je klachten uit te leggen
Geef daarbij ook aan hoe collega’s jou kunnen ondersteunen. Heb je vooral behoefte aan praktische hulp, flexibiliteit, of gewoon iemand die luistert?
Daarnaast is het belangrijk om je grenzen duidelijk aan te geven. Wil je je verhaal één keer vertellen en daarna niet steeds vragen krijgen? Benoem dat dan. Door helder te zijn over je behoeften en grenzen voorkom je dat ze (onbedoeld) overschreden worden.
Conclusie: kleine gebaren maken een groot verschil
Leven met een onzichtbare ziekte is vaak een stille strijd. Begrip, geduld en een luisterend oor maken een wereld van verschil. Als collega, vriend of naaste kun je helpen door echt te luisteren, oog te hebben voor wat wél kan en samen te zoeken naar manieren waarop iemand kan blijven meedoen.
Kleine gebaren van erkenning en begrip hebben vaak een grotere impact dan je denkt.
